شرح غزل بهار عمر و سرود عشق

شرح غزل بهار عمر و سرود عشق

ای خرم از فروغ رخت لاله زار عمر بازxadآ که ریخت بی گل رویت بهار عمر 

با تشکر از گروه ادبیات زنجان: http://zolaladab.blogfa.com/

شرح غزل بهار عمر و سرود عشق

ای خرم از فروغرخت لاله زار عمر بازxadآ که ریخت بی گل رویت بهار عمر

ای که پرتویرویت باغ عمر مرا خرم نموده است بازگرد که بدون چهره ی زیبای تو عمر من زیبایی خودرا از می دهد.

فروغ رخ :استعاره مکنیه (رخ همانند خورشید فروغ دارد) - لاله زار عمر :تشبیه - گل روی:تشبیه - بهار عمر:استعاره مکنیه(عمر همچون درختی است که شکوفه دارد) ،برخی (شاخنبات حافظ ،برزگر) آن را تشبیه گرفته اند، ولی وجه نخست ترجیح د ارد.

از دیده گر سرشکچو باران چکد رواست کاندر غمت چو برق بشد روزگار عمر

اگر مانند باراناز غم دوری تو اشک ببارم سزاوار است؛ زیرا در غم هجران تو عمرم به سرعت گذشت.

تشبیه روزگارعمر به برق - برق و باران: تناسب - دیده، سرشک و چکد: مراعات نظیر

این یک دو دم کهمهلت دیدار ممکن است دریاب کار ما که نه پیداست کار عمر

این مدت کم عمرکه فرصت دیدار ممکن است به ما توجّه کن که کار عمر معلوم نیست.

یک دو دم:مجازاَعمر کوتاه –کارعمر: استعاره مکنیه

تاکی می صبوح وشکر خواب بامداد هشیار گرد هان که گذشت اختیار عمر

تاکی سرگرم بادهxadیصبحگاهی و خواب شیرین بامداد هستی؟ آگاه باش و هشیار گرد که امکان انتخاب خوب و بدزندگی از دست می رود .

شکر خواب :حسآمیزی - می صبوح : شراب صبحگاهی –صبوح : 1- شراب و مانند آن که به صبح خورند2-پگاهصبح زود .در اینجا معنی اخیر مورد نظر است.

دی در گذار بودونظر سوی ما نکرد بیچاره دل که هیچ ندید از گذار عمر

دیروز در حالگذشتن بود و توجهی به ما نکرد بیچاره دل که از گذشتن عمر (معشوق)هیچ بهره ای نبرد.

گذار در مصراعاول ایهام دارد:1- به معنای گذشتن 2- به معنای معبر(معین) - گذار در مصراع اول ودوم جناس تام –عمر: ایهام (عمر ، معشوق)

در هر طرف زخیلحوادث کمین گهی است زان رو عنان گسسته دواند سوار عمر

از انبوه حوادثدر هر طرف برای ما کمینxadگاهی گسترده است بدین جهت عمر چون سواری مضطرب و سراسیمهمیxadتازد.

تشبیه (حوادث بهخیل و خیل حوادث به کمینگاه) - سوار عمر: تشبیه –واژه های عنان،سوار ،خیل: مراعاتنظیر دارند –خیل: گله-گروه اسبان –کل بیت حسن تعلیل دارد. «عنانxadگسسته» کنایه ازسراسیمه ، به سرعت

بی عمر زنده اممن و این بس عجب مدار روز فراق را که نهد در شمار عمر

بدون معشوق کههمچون عمر و زندگی من است زنده ام از این حالت تعجب مکن هیچ کس روزهای جدایی وهجران را عمر حساب نمی کند.

عمر: استعاره ازمعشوق - کل بیت حسن تعلیل دارد. متناقض نما : بی عمر زندهxadام

حافظ سخن بگویکه بر صفحه ی جهان این نقش ماند از قلمت یادگار عمر

حافظ شعر بسرازیرا اثری که در جهان از تو یادگار می ماند سخن و شعر توست .

سخن مجاز از شعر- صفحه ی جهان: تشبیه - بین قلم، صفحه و نقش مراعات نظیر

خود آزمایی :

1- کلمه « بهار» را در بیت نخست توضیح دهید .

بهار در این بیتبا توجه به فعل ریخت فقط معنی شکوفه می دهد و ارتباطی به فصل بهار ندارد.

2- دو تشبیه دراین غزل پیدا کنید و ارکان آن را بنویسید.

لاله زار عمر (عمر مشبه –لاله زار مشبه به ) گل روی ( روی مشبه –گل مشبه به)

3- پیام بیتچهارم چیست ؟

توصیه بههوشیاری و مذمت غفلت و تأکید بر اغتنام فرصت

4- در باره یارتباط وازگانی کلمه ی « خیل » با دیگر واژه ها در بیت ششم توضیح دهید.

خیل با عنان وسوار تناسب دارد.

غزل سرود عشق : امام خمینی (قدس سره )

بهار آمد وگلزار نور باران شد چمن ز عشق رخ یار ، لاله افشان شد

با آمدن فصلبهار گل های رنگارنگ گلستان را نورانی کرده است و چمنزار در اثر عشق محبوب ازلی(خداوند) پر از لاله و گل شده است.

بهار،گلزار،چمن،لاله:مراعات نظیر -نور باران شدن:کنایه از با طراوت شدن،زیبا شدن -واج آرایی صامت (ز) -مصراع دوم : تشخیص ، حسن تعلیل

سرود عشق زمرغانبوستان بشنو جمال یار زگلبرگ سبز ، تابان شد

«گوش کن پرندگانباغ سرود عشق سر میxadدهند و گلبرگ زیبایی معشوق را به روشنی میxadنماید. »

بوستان وگلبرگسبز تناسب دارند

ندا به ساقیسرمست گل عذار رسید که طرف دشت چو رخسار سرخ مستان شد

به ساقی سرمستزیبارو (واسطه ی فیض الهی ) ندا رسید که جهان در اثر انبوه گل ها و لاله های بهاریمانند چهره ی سرخ مستان زیبا شده است.

ساقی ،سرمست،مستان : مراعات نظیر - دشت مانند رخسار مستان : تشبیه - واج آرایی صامت (س ) –دشت: مجاز از عالم هستی

به غنچه گوی کهاز روی خویش، پرده فکن که مرغ دل ز فراق رخت پریشان شد

به غنچه (معشوق)بگو که نقاب از چهرهxadی خود برافکند و رخ زیبای خود را همچون گل نمایان کند چرا کهمرغ دل عاشق از هجران یار پریشان و بی قرار است.

غنچه : استعارهاز معشوق - پرده از روی افکندن : کنایه از چهره نشان دادن ، باز شدن - مرغ دل :تشبیه . با غنچه سخن گفتن آرایه ی تشخیص دارد.

زحال قلب جفادیده ام ، مپرس ، مپرس چو ابر از غم دلدار، اشک ریزان شد

از حال قلب جفادیده و هجران کشیده ی من سؤال مکن که همچون ابر از غم هجران یار گریان است.

قلب به ابر :تشبیه - مپرس : تکرار - دلدار : استعاره از خداوند – قلب : مجاز از وجود

قلب : ایهامتناسب (دل – دگرگونی)

خودآزمایی:

1- بیت دوم بهکدام مفاهیم عرفانی اشاره دارد ؟

تمام پدیده هایجهان ازجمله پرندگان آواز عشق سرداده اند و خداوند را ستایش می کنند و تمام پدیدههای جهان ازجمله گلبرگ های سبز درختان پرتویی از جمال و زیبایی خداوند هستند.( اصلوحدت وجود در عرفان )

2- در باره یآرایهxad های بیت پایانی توضیح دهید .

قلب به ابرتشبیه شده است - مپرس : تکرار - دلدار : استعاره از خداوند – قلب : مجاز از وجود

قلب : ایهام (دل– دگرگونی)