پاسخ خودآزمایی های قافیه و عروض بخش اول (قافیه) چهارم پیش دانشگا

پاسخ خودآزمایی های قافیه و عروض بخش اول (قافیه) چهارم پیش دانشگاهی

پاسخ خود آزمایی های قافیه                                            

خود آزمایی ص 7

1 - « و » درواژه های : وقت و نا ورد . « ی » در واژه ی ( یاد ) چون حرف اوّل هجاست .

2 – تعداد صامت ها 23 تاست ء (= ع) ، ب ، پ ، ت (= ط) ج ، چ ، ح (=هـ) خ ، د ، ر ، ز (= ذ ، ظ ، ض) ، ژ ، س (= ث ، ص ) ، ش ، غ ( = ق ) ، ف ، ک ، گ، ل ، م ، ن    و ( درکلمه هایی مثل : وامیا وصل ) ی ( در کلمه هایی مثل : یزد ، یار )

مصوّت ها 6 تاهستند : مصوّت های کوتاه  ــَـِـُـ ، مصوّتهای بلند : ا  او  ی

3 – خواستن : / خ / ، / ا / ، / س / ، / ت / ، / ـَـ / ، / ن / = 6واج

     ژنده : / ژ / ، / ـِـ / ، / ن / ، / د / ، /ـِـ / = 5 واج

     سلسله : / س / ، / ـِـ / ، / ل / ، / س / ،/ ـِـ / ، / ل / ، / ـِـ / = 7 واج

     محو : / م / ، / ـَـ / ، / ح / ، / و / = 4واج

خودآزمایی صص 18 – 17 – 16 – 15

الف )

منم که دیده بهدیدار دوست کردم باز          چه شکر گویمتای کارساز بنده نواز

واژه های قافیه: باز ، بنده نواز / حروف الحاقی : ندارد / حروف اصلی : از / قاعده ی 2

ای صبا گربگذری بر ساحل رود ارس         بوسه زن برخاک آن وادی و مشکین کن نفس

واژه های قافیه: ارس ، نفس / حروف الحاقی : ندارد / حروف اصلی : ـَـ س / قاعده ی 2

یار بد ماراستهین بگریز از او                تا نریزدبر تو زهر آن زشت خو

واژه های قافیه: او ، زشت خو / حروف الحاقی ندارد / حرف اصلی : و / قاعده ی 1

هر یکی دیواراگر باشد جدا                     سقف چونباشد معلق بر هوا

واژه های قافیه: جدا ، هوا / حروف الحاقی ندارد / حرف اصلی : 1 / قاعده ی 1

ما را همه شبنمی برد خواب                  ای خفته یروزگار دریاب

واژه های قافیه: خواب ، دریاب / حروف الحاقی ندارد / حروف اصلی : ا ب / قاعده ی 2

نه بیگانهتیمار خوردش نه دوست               چو چنگشرگ و استخوان ماند و پوست

واژه های قافیه: دوست ، پوست / حروف الحاقی ندارد / حروف اصلی : وست / قاعده ی 2

من از ابر بینمهمی بادونم                      ندانم کهنرگس چرا شد دُژم

واژه های قافیه: نَم ، دژم / حروف الحاقی ندارد / حروف اصلی : ـَـ م / قاعده ی 2

مکن شهریارا دلما نژند                         میاور بهجان من و خود گزند

واژه های قافیه: نژند ، گزند / حروف الحاقی ندارد / حروف اصلی : ـَـ ند / قاعده ی 2

ب )

ای نسیم سحرآرامگه یار کجاست ؟            منزل آن مهعاشق کش عیّار کجاست ؟

ردیف : کجاست /واژه های قافیه : یار ، عیار / حروف قافیه : ار / حرف الحاقی ندارد / حروف اصلی :ار / قاعده ی 2

توجّه : « ی » پیش از  « ار »  اضافی است و جزء حروف قافیه محسوب نمی شودمثلاً می توان این دو واژه را با « مار » یا « کار » قافیه کرد . ( طبق تبصره 5 )

سرشک زمین برهوا شد گوا                    به نزدیکخورشید فرمانروا

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : گوا ، فرمانروا / حروف قافیه : « ا » / حرف الحاقی ندارد / حروفاصلی : « ا » / قاعده ی 1

کاشکی جز توکسی داشتمی                   یا به تودسترسی داشتمی

ردیف : داشتمی/ واژه های قافیه : کسی ، دسترسی / حروف قافیه / ـَـ س + ی / حرف الحاقی : « ی »حروف اصلی : ـَـ س / قاعده ی 2

مرا پرسی کهچونی ؟ چونم ای دل            جگر پر درد ودل پرخونم ای دل

ردیف : ای دل /واژه های قافیه : چونم ، پرخونم / حروف قافیه : ون + ـَـ م/ حروف الحاقی : ـَـ م/حروف اصلی : ون / قاعده ی 2

چندان که گفتمغم با طبیبان                 درمان نکردندمسکین غریبان

ردیف :  ندارد / واژه های قافیه : طبیبان ، غریبان /حروف قافیه : یب + ان / حروف الحاقی : ان / حروف اصلی : یب / قاعده ی 2

خاک دل آن روزکه می بیختند                شبنمی از عشقبر آن ریختند

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : می بیختند ، ریختند / حروف قافیه : یخت + ـَـ ند / حروف الحاقی :ـَـ ند / حروف اصلی : یخت / قاعده ی 2

ز دو دیده خونفشانم زغمت شب جدایی          چه کنم کههست این ها گل باغ آشنایی

ردیف :  ندارد / واژه های قافیه : جدایی ، آشنایی /حروف قافیه : ا + یی / حروف الحاقی : یی / حرف اصلی : « ا »  / قاعده ی 1

بنمای رخ کهباغ و گلستانم آرزوست                بگشایلب که قند فراوانم آرزوست

ردیف : آرزوست/واژه های قافیه : گلستانم ، فراوانم/ حروف قافیه : ان + ـَـ م/ حروف الحاقی : ـَـم/ حروف اصلی : ان/ قاعده ی 2

آتش قهربرافروخته اند            خانمان ضعفا سوختهاند

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : برافروخته اند ، سوخته اند / حروف قافیه : وخت + ـِـ اند / حروفالحاقی : ـِـ اند / حروف اصلی : وخت / قاعده ی 2

گر مستمند و بادل غمگینم            خیره مکن ملامت چندنیم

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : غمگینم ، چندینم / حروف قافیه : ین + ـَـ م / حروف الحاقی : ـَـم حروف اصلی : ین/ قاعده ی 2

نشاط جوانی زپیران مجوی             که آب روان بازناید به جوی

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : مجوی ، جوی / حروف قافیـه : و + ی / حروف الحـاقی : ی / حرف اصلی: و /

قاعده ی 1

ما به رویدوستمان از بوستان آسوده ایم             گر بهار آید و گر باد خزان آسوده ایم

ردیف : آسـودهایم / واژه های قافیـه : بوستان و خزان / حروف قافیه : ان / حروف الحاقی : ندارد /حروف اصلی : ان / قاعده ی 2

آن دل که بهزلف یار خود بستیمش                   هرچند گسست باز پیوستیمش

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : بستیمش ، پیوستیمش / حروف قافیه : ـَـ ست + یمش / حروف الحاقی :یِمَش / حروف اصلی : ـَـ ست / قاعده ی 2

دیده دریا کنمو صبر به صحرا فنکنم                   واندرین کار دل خویش به دریا فکنم

ردیف : فکنم /واژه های صحرا ، دریا / حروف قافیه : « ا » / حروف الحاقی : ندارد / حرف اصلی : «ا » / قاعده ی 1

ما درس سحر درره میخانه نهادیم                   محصولدعا در ره جانانه نهادیم

ردیف : نهادیم/ واژه های قافیه : میخانه ، جانانه / حروف قافیه : ان + ـِـ/ حرف الحاقی : ـِـ/حروف اصلی : ان / قاعده ی 2

ج )

هر آنکس که بردزد رحمت کُند                به بازوی خودکاروان می زَند

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : کُنَد ، می زَنَد  / حروفقافیه : ـُـ ن + ـَـ د ، ـَـ ن + ـَـ د / حروف الحاقی : ـَـ د / حروف اصلی : ( ـُـن ، ـَـ ن ) / قاعده ی 2 . طبق تبصره ی 3 اگر در قاعده ی 2 یعنی مصوّت + صامت ( +صامت ) مصوّت کوتاه باشد و قافیه ، حروف الحاقی داشته باشد ، این مصوّت کوتاه میتواند متفاوت باشد .

اگر تو فارغیاز حال دوستان یارا               فراغت تومیسّر نمی شود ما را

ردیف : را /واژه های قافیه : یا ( + ر ) ، ما / حروف قافیه : « ا » / حرف الحاقی : ندارد /حرف اصلی : « ا » /

قاعده ی 1

تبصره ی مربوطبه این بیت از کتاب حذف شده است ، امّا تمرین باقی مانده است توضیح آن که گاهیبخشی از ردیف از حروف اصلی قافیه گرفته می شود در مصراع اوّل « یار + ا » و درمصراع دوم « ما + را » واژه قافیه و ردیف است .

کنون با خردباید انباز گشت                  که فردانماند ره بازگشت

ردیف : گشت /واژه های قافیه : انباز ، باز / حروف قافیه : از / حروف الحاقی : ندارد / حروفاصلی : از / قاعده ی 2

طبق تبصره ی 4در این بیت « باز » پیشوند است و واژه ی قافیه قرار گرفته است و قافیه صحیح است .

چنان در قیدمهرت پای بندم                 که گوییآهویی سر در کمندم

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : پای بندم ، کمندم / حروف قافیه : ـَـ ند + ـَـ م / حروف الحاقی :ـَـ م / حروف اصلی : ـَـ ند / قاعده ی 2

طبق تبصره ی1اگر واژه های قافیه حرف یا حروف الحاقی داشته باشند جزء حروف مشترک قافیه اند ورعایت آن ها لازم است ، پس قافیه درست است .

بگفتا که اینمرد بد می کند                  نه با من که با نفس خود می کند

ردیف : می کند/ واژه های قافیه : بَد ، خود / حروف قافیه : ـَـ د / حروف الحاقی : ندارد / حروفاصلی : ـَـ د / قاعده ی 2

در این شعرتلفظ « خود » شکل قدیمی دارد و به صورت « خد » و با تلفظ امروز غلط به نظر می رسدولیکن به سبب واو معدوله تلفظ منطبق با « بَد » است و قافیه درست می باشد . اینتمرین مربوط است به تبصره 9 که از کتاب حذف شده است .

که گر آفتاباست یک ذره نیست             وگر هفتدریاست یک قطره نیست

ردیف : نیست /واژه های قافیه : ذره ، قطره / حروف قافیه : ( ـَـ ر ر ، ـَـ ط ر + حرف الحاقی ـِـ) حروف اصلی : ـَـ ر ر ـَـ طر     ـ قافیهعیب دارد زیرا حروف اصلی در دو واژه تفاوت دارد .

در این زمانهبُتی نیست از تو نیکو تر           نه برتو بر ثمنی از رهیت مشفق تر

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : نیکوتر ، مشفق تر / حروف قافیه : تَر /     / حروف اصلی : ـَـ ر قافیه صحیح نیست .

زیرا طبق تبصرهی 4 پسوند ها اگر در حکم قافیه قرار گیرند در صورتی که تکراری باشند قافیه نادرستاست .

دنیـا نیر زدآن که پریشـان کنی دلی          زنهار بدمکن که نکرده است عاقلی

گر من سخن درشتنگویم تو نشنوی          بی جهد از آینهنبرد رنگ ، صیقلی

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : دِلی ، عاقِلی ، صیقَلی/ حروف قافیه : ـَـِـ ل + ی/ حرف الحاقی: ی/ حروف اصلی : ـَـِـ ل قاعده ی 2 طبق تبصره ی 3 در قاعده ی2 یعنی مصوّت + صامت( + صامت ) اگر مصوّت کوتاه باشد و قافیه ، حروفِ الحاقی داشته باشد ، این مصوّتکوتاه می تواند متفاوت باشد .

د )

اشکم دمید

               گفتم : « نه پای رفتن نه تاب ماندگاری       /     درد خزه ی کف جوی این است . » گفت : آری

امّا دو گانهتا کی ؟    /   یا موج وش روان شو یا در کنار من باش » گفتم :« دلم گرفته است / مثل سکون ملولم »

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : ماندگاری ، آری / حروف قافیه : ار + ی / حروف الحاقی : ی / حرفاصلی : ار / قاعده ی 2

هـ )

مصراع های یک وسه : ره تاریک با پاهای من پیکار دارد   /    به سنگ آکنده و دشوار دارد

ردیف : دارد /واژه های قافیه : پیکار ، دشوار / حروف قافیه : ار / قاعده ی 2

مصراع های 5 و6: جهان تا جنبشی دارد ، رود هر کس به راه خود / عقاب پیر هم غرق است و مست اندرنگاه خود

ردیف : خود /واژه های قافیه : راه ، نگاه / حروف قافیه : اه قاعده ی 2

مصراع های 7 و8 : نباشد هیچ کار سخت کان را در نیابد فکر آسان ساز / شب از نیمه گذشته است .خروس دهکده برداشته است آواز

ردیف : ندارد /واژه های قافیه : ساز و آواز /  حروف قافیه: از / قاعده ی 2

مصراع های 9 و10 : چرا دارم ره خود را رها من    /    بخوان ای هم سفر با من

ردیف : من /واژه های قافیه : رها ، با / حرف قافیه : « ا » / قاعده ی 1